Bir tam yıl çalışma ve kanunda sayılan fesih hâlleri kıdem tazminatını doğuruyor. Prim günü yolunda eşik, ilk sigortalılık tarihinize göre üçe ayrılıyor.
Kıdem tazminatı, aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış işçiye ödenir ve ayrılış şekli tazminatın doğup doğmadığını belirler. İşveren 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin ikinci bendi dışında bir sebeple çıkarırsa tazminat doğuyor. İşçi kendi ayrılıyorsa yalnız beş yol tazminat bırakıyor: haklı fesih, muvazzaf askerlik, emeklilik aylığı, kadının evlilik nedeniyle ayrılması ve prim gününü tamamlayarak ayrılma.
Bir yıl şartı 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki "her geçen tam yıl için" ifadesinden geliyor. On bir ay çalışan işçi tazminat alamıyor. Bir yılı geçen süreler ise aynı oranda hesaba katılıyor.
Süreler aynı işverenin farklı işyerlerinde geçmişse toplanıyor. İşyeri devredilir ya da el değiştirirse kıdem sıfırlanmıyor — devreden ve devralan işveren işlemiş kıdem tazminatından birlikte sorumlu tutuluyor.
| Sözleşme nasıl sona erdi | Kıdem tazminatı | Dayanak |
|---|---|---|
| İşveren çıkardı, sebep md. 25/II değil | Doğar | 1475 md. 14/1 |
| İşveren md. 25/II ile çıkardı (ahlak ve iyi niyete aykırılık) | Doğmaz | 1475 md. 14/1 |
| İşçi haklı nedenle derhal feshetti | Doğar | 1475 md. 14/2 · 4857 md. 24 |
| Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrıldı | Doğar | 1475 md. 14/3 |
| Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme aldı | Doğar | 1475 md. 14/4 |
| Sigortalılık süresi ve prim gününü tamamlayıp ayrıldı | Doğar | 1475 md. 14/5 |
| Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrıldı | Doğar | 1475 md. 14 |
| İşçi vefat etti | Doğar, mirasçılara ödenir | 1475 md. 14 |
| Sebep göstermeden istifa etti | Doğmaz | 1475 md. 14 |
| Bir tam yılı doldurmadan ayrıldı | Doğmaz | 1475 md. 14 |
Dördüncü ve beşinci satır için kanun ek bir belge şartı koyuyor: işçinin aylığa ya da toptan ödemeye hak kazandığını ve kuruma başvurduğunu belgelemesi gerekiyor. İşçinin ölümü hâlinde bu şart aranmıyor.
Beşinci yol, kamuoyunda "15 yıl 3600 gün" diye biliniyor. Bu rakam herkese uymuyor — hangi eşiğe tabi olduğunuzu ilk defa sigortalı sayıldığınız tarih belirliyor.
| İlk sigortalılık tarihi | Sigortalılık süresi | Prim gün sayısı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 8 Eylül 1999 öncesi | 15 yıl | 3.600 gün | 506 sayılı Kanun Geçici md. 81 |
| 8 Eylül 1999 - 30 Nisan 2008 | 25 yıl | 4.500 gün (ya da süre şartı olmadan 7.000 gün) | 5510 sayılı Kanun Geçici md. 9 |
| 1 Mayıs 2008 ve sonrası | — | 7.200 gün (ya da yaş haddine üç yıl eklenerek 5.400 gün) | 5510 sayılı Kanun md. 28 |
Bu yolda yaş şartı aranmıyor. Aranan yalnızca sigortalılık süresi ve prim gün sayısı. Yaşı beklemeden ayrılıp tazminatı alabiliyorsunuz. Emeklilik aylığı ise ayrı bir konu ve yaş şartına bağlı.
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi 1999'da yazıldığı için yalnız 506 sayılı Kanun'a atıf yapıyor; 5510'a göre sigortalı olanlar madde metninde adı geçmeden kapsama giriyor. Uygulamada bu boşluk, SGK'nın düzenlediği "kıdem tazminatı alabilir" yazısı üzerinden kapatılıyor. Ayrılmadan önce bu yazıyı almanız gerekiyor.
Bir yıllık süre evlilik tarihinden başlıyor, fesih tarihinden değil. 3 Mart'ta evlenen işçi 3 Mart ertesi yıla kadar bu hakkı kullanabiliyor. Süre geçtikten sonra yapılan fesih sıradan istifa sayılıyor.
Dilekçede ayrılma sebebinin evlilik olduğu açıkça yazılmalı. "İstifa ediyorum" cümlesiyle verilen genel dilekçe bu hakkı kullandırmıyor, çünkü işveren sebebi bilmeden feshi kabul etmiş oluyor. Evlilik cüzdanının fotokopisini dilekçeye eklemek ispat açısından işi kolaylaştırıyor.
Hak bir kez kullanılıyor. Aynı işçi ikinci evliliğinde aynı gerekçeyle yeniden tazminat isteyemiyor.
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi bunu tek cümleyle söylüyor: "Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez." Daha önce tazminatını alıp aynı işverene geri dönen işçide süre, dönüş tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlıyor.
Bir hesap üzerinden bakalım. Aynı fabrikada toplam 14 yıl çalışmış bir işçi düşünün; sekizinci yılın sonunda askerlik nedeniyle ayrılmış, kıdem tazminatını almış, terhis sonrası aynı işverende yeniden işe başlamış ve 6 yıl daha çalışmış.
| Dönem | Süre | Tazminat hesabına giriyor mu |
|---|---|---|
| İlk çalışma dönemi | 8 yıl | Hayır — askerlik ayrılışında ödendi |
| İkinci çalışma dönemi | 6 yıl | Evet |
| Son ayrılışta esas alınan kıdem | 6 yıl | |
Giydirilmiş brüt ücreti 60.000 TL olan bu işçi, son ayrılışında 14 yıl üzerinden değil 6 yıl üzerinden hesap görüyor: 6 × 60.000 = 360.000 TL brüt. Aradaki fark 480.000 TL. İlk ayrılışta tazminatı almamış olsaydı ya da ayrılış kıdem doğurmayan bir sebeple olsaydı sonuç değişecekti.
Tazminatın alındığını gösteren ibraname ve banka dekontunu saklamak bu yüzden önemli. Süre ihtilafında ispat yükü çoğu zaman işçide kalıyor.
Kurumsal bordrolama ve iş hukuku süreçlerinde uzman, teknik hesaplama araçlarımızın baş denetçisidir.
En sık gelen soruları kısa cevaplarla derledik.
Formülü herkes yazıyor, hesabı bozan yeri kimse yazmıyor. Tazminata esas ücret çıplak brüt maaş yerine yol ve yemekle giydirilmiş brüt ücret — üç maaş profilinde kuruşu kuruşuna hesapladık.
Tavanın beş kalemlik resmî hesabını gösterip ilan edilen rakamla karşılaştırdık: kuruşuna kadar tutuyor. Aynı hesapla ocak 2027 tahmin olmaktan çıkıyor.
Bildirim süresine uymayan taraf ihbar tazminatını öder. Fesih türüne göre kimin alacaklı, kimin borçlu olduğunu sekiz satırlık tablodan görün.
Bildirim süresi kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişiyor ve süreye uymayan taraf tazminatı ödüyor. Kademeyi tebliğ tarihi belirliyor, süre boyunca günde iki saat iş arama izni işliyor.
