İhbar Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

İhbar tazminatı nedir?

İhbar tazminatı, çalışma süresine göre 2, 4, 6 veya 8 haftalık giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenir. Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden taraf, o süreye karşılık gelen ücreti karşı tarafa öder. Dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesi.

Kıdem tazminatıyla iki noktada ayrılıyor ve ikisi de cebinizdeki tutarı değiştiriyor: ihbar tazminatında bir yıl çalışma şartı aranmıyor, buna karşılık tutardan gelir vergisi kesiliyor. Kıdem tazminatının tamamı gelir vergisinden istisna olduğu için "nasılsa sadece damga vergisi var" beklentisiyle gelen çalışan, ihbar tazminatında net rakamı düşük buluyor.

İhbar süreleri: kıdeme göre 2 ile 8 hafta

Madde 17 dört kademe sayıyor. Kademeyi belirleyen şey işe giriş ile çıkış arasındaki süre.

Bu süreler kanuni asgari süreler. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle uzatılabiliyor, kısaltılamıyor. Sözleşmenizde "üç ay ihbar" yazıyorsa tazminat sekiz hafta değil üç ay üzerinden hesaplanıyor.

Süre hangi gün işlemeye başlıyor?

Bildirim süresi, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı günün ertesinde işliyor. Bildirimi yazılı yapın ve tebliğ tarihini imzayla kayda geçirin, çünkü kademeyi belirleyen çalışma süresi de o tarihe kadar hesaplanıyor. Bir hafta arayla iki farklı tebliğ tarihi, üç yılını yeni dolduran bir işçiyi altı haftalık kademeden sekiz haftalık kademeye taşıyabiliyor.

Süre içinde günde iki saat iş arama izni

Bildirim süresi boyunca işveren, işçiye yeni iş bulması için günde en az iki saat izin vermek zorunda ve bu saatlerin ücretini kesemiyor (madde 27). İşçi isterse saatleri birleştirip toplu kullanabiliyor, bunun için izni işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmesi ve işverene bildirmesi gerekiyor.

İzin hiç verilmez ya da eksik kullandırılırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödeniyor. İşveren izin saatlerinde işçiyi çalıştırırsa, işçi hem çalışma karşılığı olmadan alacağı izin ücretini hem de çalıştığı sürenin yüzde yüz zamlı ücretini alıyor.

Sözleşme süreyi uzatabilir, kısaltamaz

Sözleşmenizde bildirim süresini iki haftaya indiren bir madde varsa bu madde geçersiz, kanuni kademe uygulanıyor. Uzatma tarafında sınır yok: "üç ay ihbar" yazan bir sözleşmede tazminat sekiz hafta değil üç ay üzerinden hesaplanıyor.

İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?

Hesap üç adımda bitiyor.

1. Bildirim sürenizi bulun. Yukarıdaki tablodan çalışma sürenize düşen kademeyi seçin ve haftayı güne çevirin.
2. Giydirilmiş brüt aylık ücretinizi çıkarın. Madde 17'nin son fıkrası, tıpkı kıdem tazminatında olduğu gibi çıplak ücrete ek olarak para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin de hesaba katılmasını istiyor. Yol, yemek, düzenli prim ve yıllık ikramiyenin aylık payı buraya giriyor.
3. Günlük ücreti bildirim günüyle çarpın. Aylık brüt ücret 30'a bölünüp gün sayısıyla çarpılıyor.

Kendi tarihlerinizi ve ücretinizi girip brüt, vergi ve net tutarı birlikte görebilirsiniz. Aşağıdaki üç örnek de aynı motorla çıkarıldı.

Kıdem tazminatından farkı ne?

İkisi aynı fesihte birlikte doğabiliyor, ama kuralları ayrı.

Tavan farkı yüksek ücretlilerde belirgin çıkıyor. Aylık giydirilmiş ücreti 95.000 TL olan bir çalışanın kıdem tazminatı 73.729,87 TL'ye çekiliyor, ihbar tazminatı ise gerçek ücretinin tamamı üzerinden hesaplanıyor. Aynı fesihte doğan kıdem tazminatının hesabı ve tavanı bambaşka bir kurala bağlı.

İhbar tazminatından ne kesilir?

Gelir vergisi kesiliyor. Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesindeki istisna listesi kıdem tazminatını adıyla sayıyor, ihbar tazminatını saymıyor. Tutar ücret gibi vergilendiriliyor ve ödendiği ayın kümülatif matrahına ekleniyor.

Bunun pratik sonucu şu: aynı tazminat, yılın hangi ayında ödendiğine göre farklı net veriyor. Matrahı 190.000 TL'yi aşmış bir çalışanda ilk lira %20'den, 400.000 TL'yi aşmışsa %27'den vergileniyor. Ocak ayında ödenen tazminat kasımda ödenene göre elinizde daha fazla kalıyor.

SGK primi kesilmiyor. 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi prime esas kazanca dahil edilmeyenleri sayarken ihbar tazminatını açıkça yazıyor.

Damga vergisi binde 7,59. Brüt 77.000 TL'lik bir tazminatta 584,43 TL kesiliyor.

Kim kime öder?

Tazminatı bildirim süresine uymayan taraf öder. Uygulamada bu üç şekilde çıkıyor.

• İşveren bildirimsiz çıkarırsa çalışana öder. Madde 17 işverene bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyip sözleşmeyi aynı gün bitirme hakkı da tanıyor.
• Çalışan bildirimsiz istifa ederse işverene öder. İşveren bu tutarı son bordrodan kesmek isterse çalışanın yazılı onayını almak durumunda.
• İki taraf da bildirime uyarsa tazminat doğmuyor, süre çalışılarak geçiriliyor.

İki durumda ihbar tazminatı hiç doğmuyor: işveren feshi İş Kanunu md. 25/II'ye (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) dayanıyorsa, bir de çalışan md. 24 uyarınca haklı nedenle derhal fesih yapıyorsa. İkincisi sık karıştırılıyor — ücreti ödenmediği için işi bırakan çalışan kıdem tazminatını alıyor, ihbar tazminatını almıyor.

Kötüniyet tazminatı bundan ayrı bir kalem. İş güvencesi kapsamı dışındaki bir işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödeniyor.

Zamanaşımı süresi 5 yıl. Aynı süre kıdem tazminatı, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerli.

Üç profilde ihbar tazminatı

Aynı formül, üç farklı kıdem ve üç farklı vergi dilimi. Kümülatif matrah sütunu, tazminatın yıl içinde nereye denk geldiğini gösteriyor.

Birinci profil bir yılını doldurmadığı için kıdem tazminatı alamıyor, ihbar tazminatını alıyor.

İkinci profilin matrahı 400.000 TL sınırını tazminatla birlikte aşıyor. İlk 50.000 TL %20'den, kalan 27.000 TL %27'den vergileniyor — tek bir dilimde kalsaydı vergi 15.400 TL olacaktı.

Üçüncü profilde brüt tazminatın %27'si gelir vergisine gidiyor. Aynı çalışanın kıdem tazminatından tek kuruş gelir vergisi kesilmiyor. İki kalem aynı bordroda yan yana durduğunda aradaki fark ilk bakışta hata gibi görünüyor, oysa kanunun kurduğu ayrım bu.